Με το ψήφισμα (78/127) της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, όλο το 2026 έχει οριστεί ως Διεθνές Έτος Εθελοντών Βιώσιμης Ανάπτυξης και σηματοδοτεί την 25η επέτειο του Διεθνούς Έτους Εθελοντών του ΟΗΕ του 2001. Ο ΟΗΕ καλεί τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν και να αναγνωρίσουν το Διεθνές Έτος Εθελοντισμού Βιώσιμης Ανάπτυξης σε εθνικό και τοπικό επίπεδο και να αναλάβουν δράση.
Η Διεθνής Ημέρα Εθελοντισμού για Οικονομική & Κοινωνική Ανάπτυξη, η οποία αναφέρεται κι ως Παγκόσμια Ημέρα Εθελοντισμού, τιμάται στις 5 Δεκ κάθε έτους.
Ο μηνιαίος αριθμός εθελοντών ηλικίας 15 ετών και άνω ανέρχεται σε 862,4 εκατομμύρια παγκοσμίως. Το μεγαλύτερο μέρος της εθελοντικής προσφοράς εξακολουθεί να οργανώνεται άτυπα μεταξύ ατόμων, με το 14,3% του παγκόσμιου πληθυσμού να συμμετέχει, ενώ το 6,5% των ατόμων σε παραγωγική ηλικία παγκοσμίως ασχολείται με επίσημο εθελοντισμό μέσω οργανισμού ή συλλόγου.
Ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων ασκεί πολλαπλά είδη εθελοντικής προσφοράς.
Στο διαδίκτυο εντοπίζεται ότι ο εθελοντισμός είναι η ηθελημένη, ανιδιοτελής προσφορά ελεύθερου χρόνου, έργου ή υπηρεσιών, χωρίς κίνητρο υλικής ανταμοιβής, με σκοπό την κάλυψη κοινωνικών αναγκών, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής ή την υποστήριξη του κοινού καλού.
Ο εθελοντισμός για Οικονομική &Κοινωνική Ανάπτυξη ή/για Βιώσιμη Ανάπτυξη εστιάζεται όχι σε κάθε μορφή προσφοράς, αλλά εξειδικεύεται μόνο σε προσφορές, για αυτό που λέγεται κυρίως, Τοπική (Κοινοτική) Ανάπτυξη.
Η Τοπική Ανάπτυξη της Υπαίθρου αποτελεί μια ολιστική διαδικασία που στοχεύει στη δημιουργία βιώσιμων και ζωντανών κοινοτήτων στις αγροτικές περιοχές.
Επιδιώκει την ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική πρόοδο, την κοινωνική συνοχή και την προστασία του περιβάλλοντος, με βασικό γνώμονα τη συμμετοχή της ίδιας της κοινότητας.
Οι στρατηγικές της περιλαμβάνουν: την ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού κεφαλαίου και των τοπόσημων. Η διατήρηση της τοπικής ταυτότητας, των πολιτιστικών στοιχείων και του φυσικού περιβάλλοντος ενισχύει την ποιότητα ζωής και αναδεικνύει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής.
Τη διαφοροποίηση της τοπικής οικονομίας, μέσα από την ενθάρρυνση της μεταποίησης των τοπικών προϊόντων και την ανάδειξη της υψηλής αξίας τους, καθώς και την ενίσχυση μικρών επιχειρήσεων.
Την προσέλκυση επισκεπτών μέσα από την παροχή καθαρά τοπικών θεματικών δράσεων.
Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές και υπηρεσίες.
Η εύκολη πρόσβαση με βελτιωμένες μεταφορές, η ανάπτυξη των δεξιοτήτων των κατοίκων και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας καθιστούν την ύπαιθρο πιο ελκυστική για διαβίωση και εργασία.
Τα παραπάνω οδηγούν στη δημιουργία ενός κύκλου ανάπτυξης που συνδέει την κοινωνία με τις ρίζες της, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει δρόμους σε νέες προοπτικές και καινοτομίες.
Έτσι επιτυγχάνεται η συγκράτηση του πληθυσμού και η αντιστροφή της εσωτερικής μετανάστευσης.
Δημήτρης Ρουκάς, Υποψ. Διδάκτορας Οικοτεχνίας
Πανεπιστημίου Δυτ. Μακεδονίας.
Η Τοπική Ανάπτυξη, ή Κοινοτική Ανάπτυξη, είναι η ευημερία των κατοίκων ενός τόπου. Ο καθ Γ. Δαουτόπουλος (ΑΠΘ), στο βιβλίο του «ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ISBN 960-90046-1-X, 2006, προσδιορίζει την Τοπική Ανάπτυξη ως: «σχεδιασμένη αλλαγή σε κοινοτικό επίπεδο που αποβλέπει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του τοπικού πληθυσμού και μπορεί να υποβοηθηθεί από έναν φορέα αλλαγής σε τρόπο ώστε να επιτευχθεί η μεγίστη δυνατή συμμετοχή των κατοίκων τόσο στον προσδιορισμό του περιεχομένου του τοπικού προγράμματος αλλαγής, όσο και στη διαδικασία υλοποίησής του».
Για αυτόν τον εθελοντισμό μιλάμε για το Διεθνές Έτος 2026 Εθελοντών Βιώσιμης Ανάπτυξης. Άλλωστε και στις 5 Δεκ η Παγκόσμια Ημέρα είναι «Διεθνής Ημέρα Εθελοντισμού για Οικονομική & Κοινωνική Ανάπτυξη», όχι για κάθε μορφή εθελοντισμού.
Στον εθελοντισμό η συμμετοχή είναι αυτόβουλη, αφορά όλες τις ηλικίες και κοινωνικά στρώματα, και μπορεί να γίνει ατομικά ή μέσω φορέων, με στόχο την ενίσχυση της κοινωνίας και την προσωπική ολοκλήρωση.
Όταν μιλάμε για φορείς μιλάμε για οργανωμένους συλλόγους με καταστατικό, με διαδικασίες, με Γενικές Συνελεύσεις, με Διοικ. Συμβούλια, με υπογεγραμμένα πρακτικά, με απολογισμούς.
Όταν προβλέπονται «κίνητρα» όπως πχ στους Εθελοντές των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, όπου προβλέπονταν προώθηση για πρόσληψη στο Δημόσιο, ΔΕΝ πρόκειται για εθελοντισμό. Ούτε είναι εθελοντισμός όταν για τον συντονισμό των εθελοντών προβλέπονται «έμμισθα» πρόσωπα με υψηλότατες αμοιβές …
Ιδανικές συλλογικότητες για την υποστήριξη των εθελοντικών προσπαθειών είναι οι οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, τα σωματεία, οι σύλλογοι (πολιτιστικοί, εθνικοτοπικοί, περιβαλλοντικοί κλπ).
ΔΕΝ είναι σωστές συλλογικές δομές για τον εθελοντισμό οι ποικιλώνυμες ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ της ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ, ακόμα και όταν ψευδεπίγραφα έχουν ως τίτλο το «Αστικές Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες», διότι το «μη κερδοσκοπικές» σημαίνει απλά ότι δεν μοιράζουν κέρδη στους ιδιοκτήτες-μετόχους, και κατά όλα τα άλλα είναι εταιρείες της ιδιωτικής οικονομικής.
Στην Ελλάδα μέχρι σήμερα δεν έχει επιτευχθεί κάποια γενική αποτελεσματική νομοθεσία για τον εθελοντισμό.
Η Ελλάδα με συνεχείς «μικροστρεβλώσεις» κατάφερε να διαμορφώσει ένα περίεργο τοπίο για τον εθελοντισμό, όπου ο Ν. 4873/2021, ενισχύει κυρίως τις «Αστικές Μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες», τις «ΜΚΟ», και παρέχει φορολογικά κίνητρα, ενώ το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης έχει θεσπίσει πλαίσιο για τους εθελοντές Πολιτικής Προστασίας με τον Ν. 4662/2020.
Από την άλλη οι εταιρείες της κερδοσκοπικής ιδιωτικής οικονομικής κατάφεραν να διεισδύσουν στον εθελοντισμό μέσω των χρημάτων της λεγόμενης Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και μέσω των χορηγιών. Έτσι επιχειρούν με το χρήμα των εταιρειών να αλλοιώνουν, ή να προσαρμόζουν, τον αγνό εθελοντισμό των πολιτών για Οικονομική &Κοινωνική Βιώσιμη Ανάπτυξη, σε σκοπιμότητες που εξυπηρετούν τις κερδοσκοπικές εταιρείες.
Είναι απόλυτα ξεκάθαρο ότι ο εθελοντισμός δεν είναι και δεν πρέπει να γίνει «δεκανίκι» των κάθε μορφής φορέων της εξουσίας, αλλά μόνο των τοπικών κοινωνιών ανθρώπων. Και βέβαια ο εθελοντισμός δεν πρέπει να γίνει ούτε και να είναι υποκατάστατο της εργασίας.
Τα τελευταία χρόνια παρακολουθήσαμε το Φεστιβάλ Εθελοντισμού (Voluntary Action του Skywalker-Εργασία στην Ελλάδα), ενώ το 2025 παρακολουθήσαμε το Φεστιβάλ Εθελοντισμού Πύδνας-Κολινδρού «ΑΓΚΑΛΙΑΖΩ, 23-25/5/2025», όπου παρουσιάσθηκε το Συνέδριο «Τοπική Ανάπτυξη Υπαίθρου, 15-16/11/2025», ως μια μορφή εφαρμοσμένης εθελοντικής προσφοράς.
Το αποτελεσματικότερο παγκόσμιο σύστημα κοινωνικής διαπαιδαγώγησης που γνωρίζουμε είναι ο προσκοπισμός.
Καλό και επιτυχημένο Διεθνές Έτος Εθελοντισμού Βιώσιμης Ανάπτυξης 2026 με τις λιγότερες δυνατές παρανοήσεις και υφαρπαγές.
ΠΗΓΗ- Δημήτρης Μιχαηλίδης
